Κική Δημουλά, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 29/10/2005

 

   Πήγα να την δω όταν ήμουν φοιτήτρια στην Αθήνα (δεν είμαι σίγουρη ότι ήταν το 2005, μπορεί να είναι και 2004). Ποτέ δεν ήμουν μεγάλη θαυμάστρια της ποίησης. Πήγα επειδή είναι ίσως η μεγαλύτερη σύγχρονη ποιήτρια της Ελλάδας - έχει γίνει γνωστή με την ιδιότητα "ποιήτρια" ακόμη και σε άτομα εντελώς άσχετα με την ποίηση, επειδή είναι μία από τις 3 γυναίκες Ακαδημαϊκούς (από τα 40 μέλη της Ακαδημίας Αθηνών) και επειδή έχω ακούσει το όνομά της τόσο πολύ στη ζωή μου που ήθελα να τη γνωρίσω. Μαγεύτηκα. Κράτησα σημειώσεις. Θέλω να τις μοιραστώ μαζί σου.

Για την ευτυχία 

   "Η ποίηση αναπληρώνει αυτά που δε μπορείς να ζήσεις. Δε φαντάζομαι κανέναν ευτυχισμένο άνθρωπο να έχει γράψει ποιήματα".

     Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1931. Λέει πως δεν έζησε και τόσο χαρούμενα παιδικά χρόνια, γιατί δεν υπήρχε και τόσο εύθυμη διάθεση στο σπίτι. Το έλλειμμα ευτυχίας την επηρέασε. Έγραφε πάντα γι' αυτά που δεν είχε.

Για τη σχέση της με την ποίηση

    Ποιήματα έγραφε από μικρή, όπως όλοι λίγο πολύ οι νέοι, όπως λέει και η ίδια. Κατάλαβε ότι "επέμενε να γράφει" κατά την έκφρασή της, από το Επί τα ίχνη και μετά.

   Πάντα έπαιρνε τη γνώμη του Άθου Δημουλά για να εκδώσει ποιήματα.

    Συνήθως της έρχεται ένας τυχαίος στίχος, από το χάος, ο οποίος θα είναι και καθοδηγητής των επόμενων.

    "Η ποίηση πολύ λίγο μου αποκάλυψε τα μυστικά της".

    Οι τελευταίοι στίχοι κάθε ποιήματος θέλει να 'χουν προειδοποιητικό χαρακτήρα.

    Νοσταλγούμε και αυτά που δεν έχουμε ζήσει, και εδώ έγκειται η εξωραϊστική λειτουργία της ποίησης. Τραγικά ωραίες μορφές στην ποίηση.

    Η ποίηση της, όπως λέει, λειτουργεί ως μεγεθυντικός ή σμικρυντικός φακός. Δεν είναι πραγματικός. Οφείλει πάρα πολύ την παρουσία του στη φαντασία μας. Ούτε η ένταση δε μπορεί να 'χει μήκος, είναι στιγμιαία. Τα πράγματα για να είναι ωραία, δεν πρέπει να διαρκούν.

    Κάτι που έχει πει και έχει παρεξηγηθεί: Ποτέ δεν είπε να βγουν τα ποιήματα από την καθημερινή ζωή. Αλλά ότι η ποίηση θέλει προετοιμασμένους ανθρώπους. Να διδάσκεται στα σχολεία, αλλά υπό τη μορφή ανάγνωσης και εξοικείωσης. Όχι αναλύσεις, που είναι αυθαίρετες.

Για την απαισιοδοξία

    "Ο απαισιόδοξος, στους οποίους ανήκω, τολμά να κάνει το νταή μόνο επειδή υπάρχει η ελπίδα! Ελπίζει πάρα πολύ ο απαισιόδοξος".

Για τις σκιές

    Οι σκιές: ένα θέμα που υπάρχει συχνά στην ποίησή της. Είναι η παρουσία, η απουσία, ο θάνατος, τα όνειρα.

    "Κι εγώ μέσω των σκιών θα υπάρχω. Κάποιος, την απουσία μου θα την κάνει παρουσία."

    Λέει πως το ότι ασχολήθηκε τόσο πολύ με τις σκιές είχε ίσως να κάνει με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Ίσως δεν το είχε τόσο ανεπτυγμένο και την επηρέαζαν πάρα πολύ, ίσως πάλι να το είχε και να ήταν όλο αυτό ένα παιχνίδι με το θάνατο.

Για τον έρωτα

    "Ακόμα κι όταν ερωτευόμαστε, το κάνουμε για να υπερνικήσουμε το φόβο του να μην αισθανόμαστε τίποτα για κανένα. Γιατί αυτό το συναίσθημα είναι πολύ άσχημο και αποξενωτικό. 

Ο έρωτας δεν είναι αίσθημα, αλλά μέθοδος. Και μάλιστα του ενός! Δεν είναι πραγματικός. Οφείλει πάρα πολύ την παρουσία του στη φαντασία μας."

Για την φωτογραφία

    Η φωτογραφία είναι πολύ παρόν στοιχείο στην ποίηση της. Ακινητοποιεί τον χρόνο και γι' αυτό είναι πολύτιμη. Και προκαλεί σκέψεις.

    Οι φωτογραφίες ζουν μέσ' απ' το βλέμμα μας.

    Οι παλιές φωτογραφίες της προκαλούν αφάνταστη μελαγχολία. Και όταν τις κοιτά, τότε ξεσπά το μεγάλο μίσος κατά της φύσης που μας φθείρει. Όμως αυτό είναι λάθος! Γιατί έτσι κι αλλιώς στη φύση δεν υπάρχει η έννοια του δικαίου αλλά του τυχαίου. Με την επανάληψη του όμως, είναι σαν να προδιαγράφεται, κι αυτό είναι μια μορφή μοίρας.

Για τα λάθη 

    Μόνος απτός φταίχτης είναι ο εαυτός μας!

    "Επαναλαμβάνουμε τα λάθη μας. Έχω κάνει άπειρα λάθη, αλλά όχι τρελά. Π.χ. όταν έβγαζα φωτογραφία δίπλα σε ψηλούς ανθρώπους. Το ότι αγαπώ υπερβολικά, όταν το αποφασίσω. Και με διαλύει. Και για να μη με διαλύει, το κοροϊδεύω. Το ότι έχω εύκολη την προσφορά. Ε, τι άλλο λάθος να σας πω. Έχω και μυστικά, επιτέλους :) "

Για την πρωτοτυπία της τέχνης

    Για την πρωτοτυπία: είναι ένα μυστήριο. Λέει πως δε μπορεί να το αγγίξει και να δώσει ορισμό. "Ο Παβέζε λέει, πως ακόμα και η πρώτη φορά επανάληψη είναι. Το πιστεύω αυτό. Ίσως και να με βολεύει να πιστεύω πως η επανάληψη είναι λογική και αναμενόμενη. Κι εγώ νομίζω πως επαναλαμβάνομαι. Το ποίημα Αγριοφωνάρα της Ποίησης έχει σχέση μ' αυτό. Απευθύνεται στην ποίηση και περιγράφει τον αγώνα κάποιου που γράφει ποιήματα: 'Κι από το βάθος - βάθος μου απαντά μια αγριοφωνάρα πως όλα έχουν γραφτεί'.  " 

  

Άλλα

    Αφού όλα είναι προδιαγεγραμμένα, το στοιχείο της έκπληξης είναι σαν ένα γλέντι.

  "Το ότι μετατρέπω την απουσία σε παρουσία στην ποίηση μου δε με παρηγορεί - αλλά το ψυχαγωγώ."

   Από το ανέκδοτο ποίημα Ο στόχος: "Η μόνη ασφαλής μας κρυψώνα η ασάφεια. Πριν μας χτυπήσει της ραγδαίας σαφήνειας ο κεραυνός."

     "Χρόνος μπορεί να είναι η διαφορά μας.

Ή η συνισταμένη των διαφορών μας και η ανακύκλωσή τους."

    "Φιλήδονη μνήμη" και "φιλήδονη λήθη".

    Μπορεί σιγά σιγά την ασχήμια να τη δούμε σαν ωραιότητα.

    Φαντασία - εξουσία: έχουν άριστες σχέσεις! Η φαντασία είναι η εξουσία μας. Τη φτώχεια μας εξουσιάζει. Και δίνει κάποιο έσοδο παραπάνω.

Δεν ταιριάζετε σου λέωωωωω :)

Τι κάνετε; Πήγατε διακοπές; Εγώ πήγα Αθήνα σε ένα παραμυθένιο γάμο (που θα σου τον περιγράψω εννοείται γιατί μου αρέσουν τέτοιοι γάμοι), πήγα Κρήτη (που επίσης θα σου το περιγράψω, γιατί ήταν απίστευτη περιπέτεια) και λέω να πάω και Ισπανία. Το Δεκαπενταύγουστο πήγα Πρόδρομο με όλη την οικογένεια και πέρασα καταπληκτικά. Άμα έχεις τέτοιες προσωπικότητες! :) Κατά τα άλλα, υποτίθεται βαριόμουν να πάω διακοπές!

Μ' αυτά και μ' αυτά, ούτε που έγραψα ακόμα πολλά στο καινούριο μου blog! Τελοσπάντων, έρχεται και φθινόπωρο, θα στρωθώ.  Μέχρι τότε, είπα να βάλω ένα πιο δροσερό χρώμα σε αυτό το blog έτσι για ανανέωση, δεν πήγαινε άλλο με το γκρίζο. Σου αφιερώνω το τραγουδάκι, μου έχει κολλήσει απίστευτα, κυρίως για τον ήχο του. Μου θυμίζει Βαλκάνιους ήχους και μ' αρέσει πολύ! Καλά να περνάς και θα τα πούμε :)

το παιδάκι μου

Ναι! Επιτέλους! Γέννησα το νέο μου παιδάκι. Ένα καινούριο blog το οποίο φιλοδοξεί να είναι χρήσιμο, όπως λέει και το όνομα του: http://usefultipsforlife.blogspot.com/. Θέλω να δίνω - να δίνουμε, γιατί η οποιαδήποτε συμβολή είναι ευπρόσδεκτη - χρήσιμες συμβουλές ο ένας στον άλλο. Δηλαδή κάτι για το οποίο έχουμε αφιερώσει ώρες να το βρούμε, ας μην αφιερώσει και κάποιος άλλος τις ίδιες. Κάτι για το οποίο έχουμε ειδικές γνώσεις, ας το μοιραστούμε με τους άλλους. Ξεκίνησα με ένα  post για το πώς μπορείς να βρεις δουλειά στην Κύπρο - είχα αφιερώσει τρεις μήνες στο ψάξιμο και βρήκα site τα οποία ίσως να μην είναι ευρέως γνωστά. Με τον ίδιο τρόπο θα κάνω post και για άλλα θέματα, η θεματολογία δεν περιορίζεται μόνο στα εργασιακά. Δες το και πες μου τη γνώμη σου. :)

δημιουργικός οργασμός

Αγαπημένε μου αναγνώστη,

Πώς είσαι; Ξεκίνησες τις διακοπές σου; Πήγες ήδη ή προγραμματίζεις να πας; Αν δεν πήγες ακόμη, σου εύχομαι να περάσεις τέλεια, κι αν έχεις πάει, κουράγιο και air condition. Καλά περνάμε και στην πόλη, βάλε το κλιματιστικό στο full, φτιάξε κάτι πολύ παγωμένο, άπλωσε τα πόδια στον καναπέ και όλα θα ‘ναι καλά.

Σου έχει τύχει να είσαι σε φάσεις της ζωής σου που να θέλεις να κάνεις 5793 πράγματα μαζί και να νιώθεις ότι δεν σε παίρνει ο χρόνος; Να έχεις ένα σωρό δημιουργικές ιδέες, αλλά μετά να συνειδητοποιείς ότι η μέρα έχει μόνο 24 ώρες, η βδομάδα έχει μόνο 7 μέρες, κι εσύ έχεις και ζωή, και πρέπει να φας, και να κοιμηθείς, και να πλύνεις πιάτα, και να βάλεις μπουγάδα, και δε μπορείς να κάνεις τα πάντα; Αλλά εσύ να θέλεις να τα κάνεις. Και να πηγαίνεις δουλειά και ακόμη κι αν πνίγεσαι, να σου έρχονται ιδέες άσχετες, και να τις σημειώνεις σε κόλλες και μπλοκάκια από ‘δω κι από ‘κει, και να θες να φύγεις από το γραφείο για να πας να δουλέψεις, και οι ώρες του γραφείου να σου φαίνονται μεγάλη σπατάλη.

Σε τέτοια φάση είμαι κι εγώ. Το ξέρεις ότι φέτος βαριέμαι να πάω διακοπές; (ΝΑΙ ΝΑΙ – βαριέμαι να πάω διακοπές. Ναι, είμαι ακόμα το ίδιο άτομο, δε μου έχουν κάνει λοβοτομή). Έχω κλείσει τις διακοπές μου αλλά βαριέμαι να πάω – θα μου περάσει όμως, μόλις μπω στο αεροπλάνο.

Θα αντιγράψω το κλισέ και θα σου πω ότι ο άνθρωπος πεθαίνει τη μέρα που πεθαίνουν τα όνειρά του. Είναι μεγάλη σοφία να συνειδητοποιήσεις ότι στη ζωή μπορεί να μη σου έρθουν όλα όπως τα ήθελες, αλλά πρέπει με κάποιο τρόπο να συνεχίσεις να κάνεις όνειρα. Έστω, όνειρα αλλιώτικα. Κάποιοι αρνούνται να τα ονομάσουν έτσι και τα λένε στόχους. Ή φιλοδοξιες. Μπορείς να το πεις κι έτσι. Όμως χρειάζεται κάποιο κίνητρο, κάποιο όνειρο για να κινείται η ζωή. Αλλιώς δεν ζεις, αλλά απλά σέρνεσαι.

Θέλω να κάνω ένα καινούριο blog – και κάποια από εκείνα που θέλω να κάνω θα τα δεις εκεί. Δεν θέλω να σε τρελάνω τώρα με πολύ μπλα μπλα. Η ζωή είναι μικρή, οπότε κλείσε το Internet και πήγαινε για ένα παγωμένο ποτό. Θα τα πούμε εκεί. Cheers.

Υ.Γ. 1 Φέτος τρώω συνεχώς φρούτα, ενώ ποτέ δεν ήμουν έτσι. Κατακόκκινο αρπούζι, μεγάλα σκούρα ζουμερά κεράσια, γλυκό πεπόνι. Σταμάτησα τελείως τα γλυκά. Μα τι μου συμβαίνει με την υγιεινή διατροφή πλέον; Μήπως με τα χρόνια γινόμαστε πιο επιλεκτικοί ως προς το τι βάζουμε στο στόμα μας γιατί προσέχουμε πιο πολύ τον εαυτό μας;

Υ.Γ.2 Το όνειρό μου ήταν πάντα, να γράψω μια μέρα το δικό μου βιβλίο. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου αυτή ήταν η  μεγαλύτερη φιλοδοξία της ζωής μου (η οποία βέβαια περιλάμβανε και μεταφράσεις και παγκόσμια αναγνώριση :Ρ). Έχω πάρα πολλά τετράδια γεμάτα με γραψίματα, και τα φυλάω ευλαβικά σαν ενθύμιο – το πρώτο μου ήταν ένα κόκκινο, με χοντρό εξώφυλλο, στη Β’ Δημοτικού. Τα χρόνια περνούν, εμείς μεγαλώνουμε, συνειδητοποιούμε πράγματα, το όνειρο μπορεί να έχει ξεθωριάσει, αλλά είναι ακόμα εκεί. Μια μέρα θα την γράψω την ιστορία μου, το ξέρω πως ακόμα δεν είναι έτοιμη να βγει, αλλά όταν βγει θα ‘ναι ασυγκράτητη. Και θα την γράψω και θα την εκδώσω κιόλας.

η αύξηση :)

Τα τελευταία μου post χαρακτηρίζονταν από ανυπομονησία για κάτι καινούριο, για την αλλαγή. Αφορούσαν κατά κύριο λόγο τα επαγγελματικά (στα προσωπικά είμαι μια χαρά, και αυτό μπορεί να σημαίνει είτε την ύπαρξη είτε την απουσία σχέσης, δεν πρόκειται να το γράψω εδώ, παρά μόνο όταν θα ετοιμάζομαι να βάλω νυφικό και να κάνω τη μεγάλη τρέλα στην εκκλησία. Ναι, σε εκκλησία θα παντρευτώ, εγώ στο δημαρχείο δεν πάω, αν είναι να κάνουμε την επισημοποίηση θα την κάνουμε όσο πιο γερή γίνεται, με παπά και με κουμπάρο, και οι σχεσοφοβικοί μακριά από μας :) ).

Λοιπόν όπως σου είπα και πιο πάνω, ήθελα μια αλλαγή στα επαγγελματικά μου. Στην τελευταία μου δουλειά είμαι σχεδόν 3 χρόνια και σε αυτό το διάστημα δεν είχε αυξηθεί καθόλου ο μισθός μου. Παρ' όλο που εξελίχθηκα απίστευτα σε αυτή την περίοδο, που η δουλειά του δικού μου τμήματος αυξήθηκε πάρα πολύ χάρη στη δική μου συνεισφορά, που πολλές φορές ανέλαβα δουλειά άλλων τμημάτων ή συναδέλφων που είχαν φύγει οριστικά και έπρεπε να καλυφθούν μέχρι να αντικατασταθούν ή έλειπαν με άδεια για μεγάλο διάστημα και τα έβγαλα πέρα πάρα πολύ καλά, ο μισθός μου ήταν κολλημένος στο αρχικό του σημείο. 

Οπότε, αγαπημένε μου αναγνώστη, και επειδή δεν είμαι άνθρωπος που άμα θεωρώ ότι αδικούμαι το ανέχομαι εύκολα, ξεκίνησα να ψάχνω άλλη δουλειά. Εδώ και τρεις μήνες το έψαχνα απίστευτα εντατικά - και έχω μάθει πολλά πράγματα σε σχέση με την αναζήτηση εργασίας στην Κύπρο, σε κάποια φάση πρέπει να κάνω ένα post με τα ευρήματα μου. Εννοείται πως η όλη διαδικασία εμπεριέχει πολλές αιτήσεις, πολλές απογοητεύσεις, πολλά αναπάντητα ερωτηματικά. Παρ' όλ' αυτά, οδήγησε σε εκδήλωση ενδιαφέροντος από κάποιες εταιρείες, η οποία σε 2 περιπτώσεις κατέληξε και σε interview. Στη μία μάλιστα τα λεφτά ήταν πάρα πολύ καλά, μου είπαν μάλιστα ότι με ήθελαν, αλλά τελικά ότι πάγωσαν τις θέσεις. Δεν ξέρω αν όντως τις είχαν παγώσει ή αν τις έδωσαν αλλού, αλλά δεν έχει σημασία.

Όπως και να 'χει, επειδή το πείσμα των Ταύρων είναι γνωστό, ως γνήσια Ταυρίνα συνέχισα την αναζήτηση εργασίας! Δε μπορώ να πω ότι ήμουν απτόητη και ακάθεκτη, γιατί θα σε κοροϊδέψω αγαπητέ μου αναγνώστη και δεν το θέλω καθόλου. Όμως ένα από τα θετικά που έχω σαν άνθρωπος είναι ότι άμα θέλω να τερματίσω, θα το κάνω. Ακόμα και αν σέρνομαι. Έτσι λοιπόν, η αναζήτηση εργασίας συνεχιζόταν κανονικά, παρά το ότι από κάποια φάση και μετά ένιωθα ότι ανάγκαζα τον εαυτό μου να το κάνει.

Και ξαφνικά, έτσι απρόσμενα, με κάλεσαν τις προάλλες και μου είπαν ότι μου δίνουν αύξηση! ΝΑΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!!!!!!!!!!!!!!!!!! Όταν άκουσα το ποσό κόντεψα να πέσω από την καρέκλα διότι αυτό δεν ήταν αύξηση, αλλά στην ουσία αναθεώρηση μισθού. Υποψιάζομαι ότι, επειδή ήμουν η μόνη που πήρα τόση αύξηση, κάποιος πρέπει να τους το σφύριξε ότι ετοιμάζομαι να φύγω. Έτσι, να της γυρίζει της συγκεκριμένης, που το είπε με κακόβουλο σκοπό αλλά η αύξηση ήρθε σε μένα και εκείνη πήρε ψίχουλα. Οπότε, με τα νέα εργασιακά μου δεδομένα, αποφάσισα ότι προς το παρόν παγώνω την αναζήτηση εργασίας, μένω στην εταιρεία μου και δείχνω σε όλους ότι αξίζω όχι μόνο αυτή την αύξηση, αλλά και ακόμα περισσότερα.

Τώρα επιτέλους έχω όρεξη να ντυθώ το πρωί, να βαφτώ και να πάω δουλειά. Τώρα νιώθω ότι τελικά οι εργοδότες μου δεν είναι τυφλοί και βλέπουν ποιος δουλεύει και ποιος απλά κάνει θόρυβο. Γιατί είναι κάποιοι υπάλληλοι που κάνουν 1 από τα 10 και το κάνουν μέγα θέμα και είναι και κάποιοι άλλοι που είναι αθόρυβοι, αλλά είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματικοί. Επίσης, τώρα επιτέλους νιώθω ότι εκτιμήθηκε το τι έκανα για την εταιρεία. Γιατί έκανα πολλά και κυρίως δεν τους κρέμασα σε φάσεις που με χρειάστηκαν και που μπορούσα να αδιαφορήσω. Απόψε βγαίνω για φαγητό για να το γιορτάσω :)

γι' αυτούς που θέλουν να πετάξουν

«Βλέπεις γιε μου; Το κενό. Όταν θελήσεις να πετάξεις, θα έρθεις εδώ, θα πάρεις βαθιά ανάσα, θα πηδήξεις στην άβυσσο και απλώνοντας τα φτερά σου θα πετάξεις.

Για να πετάξεις πρέπει να αρχίσεις να ριψοκινδυνεύεις.

Αν δε θέλεις να το κάνεις, καλύτερα να συμβιβαστείς και να αρκεστείς στο περπάτημα.»

ζωή, όπως σκάκι

Στο σκάκι, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορείς να κάνεις είναι να υποτιμήσεις τον αντίπαλο. Αν δεν είσαι συγκεντρωμένος θεωρώντας ότι μπορείς εύκολα να τον νικήσεις, αφού είναι χαμηλότερης ικανότητας από σένα, μπορεί εύκολα να χάσεις ή στην καλύτερη, να βρεθείς σε πολύ δύσκολη θέση. Να μην θεωρείς ποτέ σου κάποιους ανθρώπους δεδομένους κι εύκολους - μπορεί μια μέρα να σε ξαφνιάσουν.

Δεν υπάρχουν διακρίσεις στο ποιος μπορεί να "φάει" ποιον. Ακόμη και το ταπεινό πιόνι μπορεί να εξολοθρεύσει τη Βασίλισσα. Και αν τα καταφέρει να φτάσει μέχρι το τέλος του στρατοπέδου του αντιπάλου, μπορείς να το προβιβάσεις - να το ανταλλάξεις με ένα από τα σημαντικά πιόνια σου που έχουν μείνει εκτός παιχνιδιού. Μην υποτιμάς λοιπόν ένα ταπεινό στρατιώτη, που όμως είναι μαχητής. Μην υποτιμάς ούτε καν τον εαυτό σου, αν ξέρεις πως αγωνίζεσαι και δουλεύεις σκληρά. Ποτέ δεν ξέρεις πού μπορεί να φτάσεις, αν το πιστέψεις.

Το πιο πολύτιμο πιόνι, ο Βασιλιάς, είναι παράλληλα και το πιο δυσκίνητο (μπορεί να μετακινηθεί ένα μόνο τετράγωνο κάθε φορά, προς όλες τις κατευθύνσεις) και χρειάζεται προστασία απ' όλους τους υπόλοιπους παίκτες - γι' αυτόν γίνεται όλη η μάχη. Η απώλεια του ισοδυναμεί με την απώλεια όλου του παιχνιδιού. Να προσέχεις, λοιπόν, τα σημαντικά πράγματα στη ζωή - είναι και τα πιο εύθραυστα και τα πιο εύκολα να τα χάσεις.

Και μιλώντας για πολύτιμα πιόνια, τα πιόνια σου δεν είναι όλα ίδια - κάποια είναι πολυτιμότερα από άλλα. Όταν σχεδιάζεις μια επίθεση και ξέρεις ότι θα έχεις απώλειες, πρέπει να προσέξεις τι θυσίες θα πρέπει να κάνεις. Δε μπορείς, για παράδειγμα, να θυσιάσεις την ισχυρή Βασίλισσα, που μπορεί να κινηθεί προς όλες τις κατευθύνσεις και όσα τετράγωνα θέλει πάνω στη σκακιέρα, για ένα αξιωματικό, ο οποίος κινείται μόνο διαγώνια, στα τετράγωνα ενός συγκεκριμένου χρώματος. Κι αν το κάνεις, ξέρεις από πριν πως το στρατόπεδο σου μετά θα είναι πιο εκτεθειμένο - πιο δύσκολο να αναπτύξεις καινούρια επίθεση, πιο δύσκολο να υπερασπιστείς το Βασιλιά σου. Στη ζωή, να προσέχεις ποια πράγματα θυσιάζεις για ποια ανταλλάγματα - γιατί κάποιες θυσίες μπορεί να είναι μοιραίες για την πορεία του παιχνιδιού.

Υπάρχουν πιόνια που κινούνται με διαφορετικό τρόπο, που δεν είναι πάντα εύκολο να προβλέψεις τις κινήσεις τους κι όμως μπορεί να σου κάνουν μεγάλη ζημιά. Ο ίππος κινείται σε σχήμα Γ, 2-1 ή 1-2 και η επόμενη του κίνηση μπορεί να σου διαφύγει. Να προσέχεις τους ανθρώπους που δεν είσαι πάντα σίγουρος πώς κινούνται και πώς αντιδρούν - μπορεί να σου τη φέρουν εκεί που δεν το περιμένεις.

Το σκάκι είναι στρατηγική. Λένε πως οι μεγάλοι παίκτες μπορούν να προβλέψουν μέχρι και 20 κινήσεις. Έτσι κι εσύ, δε μπορείς να σχεδιάζεις μόνο την επόμενη κίνηση, αλλά πρέπει να σκεφτείς όλες τις πιθανές κινήσεις του αντιπάλου σου καθώς και τις δικές σου αντιδράσεις σε αυτές. Η διαδικασία αυτή δεν είναι καθόλου απλή, καθώς δε μπορείς να είσαι σίγουρος ποια ακριβώς θα είναι η επόμενη κίνηση – οπότε πρέπει να προετοιμάζεσαι για όλα τα ενδεχόμενα. Το ίδιο συμβαίνει και στη ζωή – μόνο που δεν ξέρω αν στην περίπτωση αυτή, το να σκέφτεσαι συνέχεια το μέλλον μπορεί να σε κάνει νευρωτικό και δυστυχισμένο. Από την άλλη, υπάρχουν άνθρωποι που μόνο έτσι μπορούν να ζήσουν. Ότι και να συμβαίνει, καλό είναι να έχεις πάντα στο μυαλό σου μια εναλλακτική, στην περίπτωση που τα πράγματα δεν πάνε όπως ακριβώς τα θέλεις. Και στο σκάκι και στη ζωή. Πάμε για μια παρτίδα.